Single services

Etički kodeks Srpskog analitičkog društva

1. Uvod

1.1. Ovaj Etički kodeks definiše etičke vrednosti i standarde profesionalnog ponašanja članova Srpskog analitičkog društva u odnosu sa pacijentima, drugim članovima Društva i širom javnošću. Njime je obuhvaćen i postupak prilikom žalbe, tj. pritužbe na kršenje etičkih pravila.

1.2.  Svi članovi Srpskog analitičkog društva (u daljem tekstu SAD) su u obavezi da poštuju ovde navedene principe u svom radu. Njega se pridržavaju redovni (analitičari i kandidati za sticanje zvanja analitičara), pridruženi i počasni članovi Društva (videti Statut SAD-a).

1.3.  Pristup članstvu SAD-a obuhvata i pismenu potvrdu o prihvatanju Etičkog kodeksa SAD-a.

 

2. Odgovornost i profesionalna kompetencija članova

2.1.  Primena etičkih principa je u osnovi povezana sa zaštitom dobrobiti klijenta. Odgovornost nalaže svim članovima da u svom radu koriste svoje psihološko znanje i terapijske veštine u skladu sa najboljim interesom klijenta.

2.2. Svaki član je u obavezi da poštuje lični integritet klijenata i kolega, da se pridržava čuvanja profesionalne tajne i pravila privatnosti podataka, te da ne zloupotrebi poverenje koje je proisteklo iz analitičkog odnosa.

2.3.  Nedopustivo je da član Društva izlaže klijenta bilo kakvim oblicima iznude, prinuda ili ucene, da nad njim vrši političku, ideološku, versku ili ma kakvu drugu indoktrinaciju, kao i da sa njim stupa u seksualne odnose.

2.4.  Psihoterapijska praksa svih članova Društva, bez obzira na to da li je obavljaju kao analitičari ili kandidati za sticanje zvanja analitičara (u daljem tekstu, kandidati) pod,  isključuje sve oblike diskriminacije – na osnovu religijskog opredeljenja, etničkog porekla, roda ili seksualne orijentacije.

2.5.  Član SAD-a ne sme da tvrdi da poseduje kvalifikacije koje nema, niti da se u bilo kom kontekstu (profesionalnom, privatnom ili javnom) lažno predstavlja i prisvaja status u Udruženju koji mu ne pripada.

2.6. Svaki član SAD-a je dužan da svojim ponašanjem i izjavama u javnosti ne narušava ugled Udruženja. Ukoliko član koristi svoje članstvo u SAD-u kao referencu za promociju svog individualnog poslovnog angažovanja, koje nije povezano sa temama kojima se Udruženje bavi, član je dužan da sa nekim od članova Etičkog odbora proveri da li je takav način promocije prihvatljiv.

2.7. U cilju sagledavanja slike SAD-a u javnosti, poželjno je da se o javnom istupanju članova SAD-a obavesti neki od članova Upravnog odbora.

2.8. Rad sa klijentima se ne sme sprovoditi kada je član SAD-a pod uticajem alkohola ili droga, kada je njegovo/njeno stanje trenutno ili trajno narušeno psihijatrijskim simptomima koji zahtevaju lečenje ili telesnim simptomima koji umanjuju njegovu/njenu sposobnost rasuđivanja i adekvatne primene terapijskog znanja i veština. U takvim situacijama, član  SAD-a će se konsultovati sa supervizorom ili će se obratiti stručnjaku koji će mu pružiti adekvatnu pomoć.

2.9.  Član SAD-a je u obavezi da obavesti predsednika SAD-a ukoliko se nalazi u istražnom postupku pred sudom ili je osuđen za krivično delo i da o spornom delu iznese sve relevantne činjenice. U obavezi je, takođe, da o ovome obavesti odgovarajuća tela Saveza društava psihoterapeuta Srbije (SDPS) i International Association for Analytical Psychology (IAAP).

 

3. Odnos analitičara / kandidata pod supervizijom i klijenta

3.1.  Analitičar/kandidat neće ulaziti u terapijski rad sa osobama sa kojima je u bilo kojoj vrsti privatnog ili poslovnog odnosa. Član SAD-a je u obavezi da obezbedi adekvatne uslove za terapijski rad i da održava jasne granice sa klijentom. Odgovornost nalaže analitičaru i kandidatu da upozna klijenta sa opštim pravilima terapijskog rada koja su navedena u sledećoj tački (3.2.).

3.2. Na početku lečenja analitičar/kandidat mora jasno da obavesti klijenta o uslovima i postupcima lečenja, npr. o trajanju i učestalosti sesija, kao i o uređenju finansijskih obaveza. Analitičar/kandidat je u obavezi da dobije saglasnost klijenta o održivosti ovih uslova. Analitičar/kandidat je dužan da pravovremeno i na adekvatan način klijentu pruži obaveštenje o planiranim promenama dogovora (npr. promena finansijskog aranžmana, promena adrese), kao i o pauzama u radu zbog predviđenog odsustva analitičara/kandidata.

3.3. Tokom terapijskog procesa, neophodno je da se sprovode ograničenja u vezi sa društvenim kontaktima sa klijentom. Nakon okončanja tretmana, potrebno je imati u vidu specifičnosti uspostavljenog odnosa (produžetak transfernih i kontratransfernih osećanja) i koristiti ograničenja i diskreciju u bilo kom društvenom kontaktu.

3.4. Socijalnom kontaktu sa rođacima klijenta treba pristupiti sa velikim oprezom i oni bi smeli da se dogode samo uz saznanje i saglasnost klijenta. Izuzeci mogu da postoje u retkim i definisanim okolnostima: u lečenju dece ili kada klijent predstavlja opasnost za sebe ili za druge. Analitičar/kandidat neće ulaziti u terapijski odnos, vezu ili druge aktivnosti sa osobama bliskim klijentu koji mogu ugroziti terapijski odnos sa klijentom.

3.5. Analitičar/kandidat je u obavezi da nikada ne zloupotrebi terapijski odnos sa klijentom. Ovom zabranom su obuhvaćeni svi oblici finansijske zloupotrebe, iznuđivanje lične promocije ili promocije analitičarevih/kandidatovih političkih, religijskih i drugih uverenja.

3.6. Analitičaru/kandidatu je zabranjeno stupanje u seksualni odnos sa klijentom. Prekid terapijskog odnosa u nameri da se ostvari seksualni odnos takođe je neetičan.

3.7. Analitičar/kandidat ne sme da koristi fizičko nasilje nad klijentom. Izuzetak može da predstavlja situacija kada je klijent fizički opasan po sebe i po druge, te mora da bude sprečen u svojoj destruktivnoj nameri. U ovoj situaciji, analitičar/kandidat će se obratiti za pomoć odgovarajućoj službi (Služba hitne pomoći) radi obezbeđivanja daljeg adekvatnog zbrinjavanja klijenta.

 

4. Poverljivost

4.1. Poverljivost i očuvanje anonimnosti klijenta su od primarne važnosti i jedna od najvažnijih odgovornosti analitičara/kandidata u terapijskom radu sa klijentom. Ova odredba se odnosi i na supervizijski rad – obavezujuća je za analitičara u ulozi supervizora.

4.2. Analitičar/kandidat (kao i supervizor) u obavezi su da zaštite klijentovu privatnost, što uključuje zaštitu beležaka i svih drugih informacija koje se odnose na klijenta.

4.3. Prilikom prezentacije kliničkog materijala na kliničkim seminarima, kao i drugim oblicima stručnih konsultacija, mora se voditi računa o principu poverljivosti, odnosno o zaštiti privatnosti i anonimnosti klijenta. Klinički materijal se ne sme objavljivati bez pismene saglasnosti klijenta na kojeg se odnosi.

4.4. Izuzetno, do odstupanja od pravila poverljivosti i očuvanja anonimnosti može doći u sledećim slučajevima:

– u slučaju zlostavljanja dece (što podleže obavezi prijavljivanja Ministarstvu unutrašnjih poslova),

– u slučaju da analitičar/kandidat dobije sudski nalog u istražnom postupku zbog teških krivičnih dela.

Dakle, analitičar/kandidat može biti izuzet od pravila poverljivosti u situacijama kada zakon u Republici Srbiji to zahteva.

4.5. Potrebno je da sva odstupanja budu pažljivo razmotrena i da ispravnost postupanja bude prethodno proverena kroz konsultaciju sa Etičkim odborom (videti Statut SAD-a).

 

5. Odnosi sa kolegama

5.1.  Članu SAD-a nije dozvoljeno da vređa, omalovažava ili da u prisustvu klijenta (kao i drugih pojedinaca, u javnosti) iznosi negativne procene o profesionalnim kvalitetima svojih kolega u SAD-u, kao i u širem okviru pomažućih profesija.

5.2. Član SAD-a neće započeti proces analize sa klijentom koji je u isto vreme u analitičkom odnosu sa drugim kolegom.

5.3. Prilikom davanja javnih izjava, član SAD-a je dužan da ne naruši dobrobit svojih kolega i SAD-a.

5.4. U slučaju da član SAD-a uoči da kolega krši Etički kodeks SAD-a, u obavezi je da o ovome obavesti Etički odbor SAD-a.

 

6. Odnos supervizanta i supervizora

6.1. Supervizor ili kontrolni analitičar će poštovati specifičnost odnosa koji se uspostavlja sa superviziranim. Supervizor neće zloupotrebiti svoju veću nadležnost u odnosu sa supervizantom kojeg nadzire, ocenjuje, promoviše ili preporučuje za promociju. Slična opreznost mora da postoji i nakon završetka procesa supervizije zbog mogućih nerešenih pitanja transfera koja su mogla da se pojave tokom supervizijskog procesa.

6.2.  Sva pravila koja Etički kodeks propisuje se odnose i na supervizora i na supervizanta.

 

7. Odgovornosti povezane sa saopštavanjem o kršenju Etičkog kodeksa

7.1. Svaki pojedinačni član SAD-a je u obavezi da o svom neprofesionalnom ponašanju obavesti predsednika SAD-a. Ovaj postupak neće osloboditi člana od odgovornosti za neprimereno ponašanje, niti će biti izbegnute disciplinske mere Etičkog odbora.

7.2. Kada je član SAD-a zabrinut zbog neetičkog ponašanja kolege, potrebno je da prvo lično razgovara sa kolegom i da pokuša da zaustavi neetičko ponašanje o kome je reč. Poželjno je da, prema potrebi, ohrabri učestalije supervizijske konsultacije ili nastavak analitičkog tretmana svog kolege. Ukoliko se neetičko ponašanje nastavi i nakon ove intervencije, analitičar koji je izrazio zabrinutost je u obavezi da o tome pismeno obavesti predsednika Etičkog odbora.

7.3. Direktno obraćanje predsedniku Etičkog odbora je obavezno za člana SAD-a koji je uočio kršenje Etičkog kodeksa, a nije u mogućnosti da lično obavi razgovor sa kolegom, zbog rizika narušavanja pravila poverljivosti.

7.4. Ukoliko je član SAD-a pozvan da odgovori na pritužbu ili je lično pozvan na razgovor o mogućem kršenju etičkih principa, u obavezi je da se odazove i da sarađuje sa Etičkim odborom SAD-a. Neodazivanje bi moglo da predstavlja osnovu za posebnu optužbu za neetičko ili neprofesionalno ponašanje. Etički odbor ima ovlašćenje da iznese preporuku za suspenziju ili za isključenje iz članstva SAD-a.

 

8. Sastav Etičkog odbora

8.1.  Etički odbor je stalni organ SAD-a i sastoji se od tri redovna člana SAD-a.

8.2.  Izbor, opoziv, način odlučivanja i druga pitanja u vezi sa radom Etičkog odbora regulisani su članom 14 Statuta SAD-a.

 

9. Funkcije i rad Etičkog odbora

9.1.  Odbor istražuje pritužbe članova SAD-a ili njihovih klijenata i drugih lica, a u vezi sa kršenjem Etičkog kodeksa od strane članova SAD-a.

9.2.  Nakon razmatranja pritužbi, Etički odbor daje preporuke Upravnom odboru o odgovarajućim daljim postupcima. Upravni odbor priprema predlog odluke o daljem postupanju i dostavlja ga na konačno usvajanje Skupštini.

9.3.  Sve pritužbe dostavljaju se predsedniku Etičkog odbora. Ukoliko je pritužba dostavljena predsedniku SAD-a, on će je proslediti predsedniku Etičkog odbora.

9.4.  Po prijemu pritužbe, predsednik Etičkog odbora zahteva od podnosioca pritužbe da pismenim putem podnese pritužbu. Tom prilikom se od podnosioca pritužbe traži saglasnost da sa detaljima pritužbe može da bude upoznat član SAD-a na kojeg se pritužba odnosi.

9.5. Ako Etički odbor utvrdi da ne postoje uslovi za pokretanje postupka daljeg ispitivanja, o tome će pismeno obavesti podnosioca pritužbe.

9.6. Ako Etički odbor, postupajući po osnovu uložene pritužbe, utvrdi da ima osnova za tvrdnju o kršenju Etičkog kodeksa, pokreće se sledeći postupak:

1. Član SAD-a na kojeg se odnosi pritužba će biti pismeno obavešten o prirodi pritužbe i biće mu prosleđene sve relevantne dodatne informacije u vezi sa njom. Istovremeno, pismenim putem će biti pozvan da prisustvuje sastanku Etičkog odbora koji će se održati nakon najmanje 30 dana od dana dostavljanja takvog obaveštenja, ali ne kasnije od 120 dana.

2. U slučaju potrebe, Etički odbor može da zatraži održavanje zajedničkog sastanka sa članom SAD-a na kojeg se odnosi pritužba i podnosiocem pritužbe, ukoliko je i on član SAD-a.

3. Ako nakon sveobuhvatne istrage Etički odbor utvrdi da je član SAD-a počinio kršenje Etičkog kodeksa, može doneti jednu od sledećih preporuka:

a)  Upućivanje izvinjenja ili obeštećenja podnosiocu žalbe;

b)  Izricanje upozorenja ili opomene prekršitelju etičkog koda;

c)  Zahtevanje nadzora nad radom prekršitelja etičkog koda, koji će sprovoditi stariji kolega, uz prethodno definisano trajanje nadzora i načina na koji će biti vršen;

d)  Preporuka za nastavak lične analize / terapije;

e)  Izricanje privremene suspenzije ili isključenja iz članstva SAD-a;

f)  Javno objavljivanje informacija koje se odnose na nalaze Etičkog odbora.

9.7.  Etički odbor može da iznese jednu ili više preporuka navedenih u stavu 9.6/3.

9.8.  Član na kojeg se odnosi pritužba i podnosilac pritužbe biće obavešteni u pisanoj formi o nalazima i preporukama Etičkog odbora u vezi sa prijavom, najkasnije u roku od tri sedmice nakon donošenja odluke. Tom prilikom će biti obavešteni i o pravu žalbe na preporuku Etičkog odbora.

9.9. Stranka u žalbi mora da predstavi dobar razlog za žalbu i da dostavi bilo koju informaciju koja bi podržala žalbu. Razlozi za žalbu mogu uključivati greške u postupku ili nove dokaze koji dovode u pitanje materijalnu validnost postupka koji je sprovodio Etički odbor.

9.10. Žalbu zajednički razmatraju Etički odbor i Upravni odbor. Ova dva organa dvotrećinskom većinom donose konačnu preporuku, u skladu sa članom 9.4/3, i pripremaju predlog odluke o daljem postupanju za usvajanje na Skupštini.

9.11. Član SAD-a na kojeg se odnosi pritužba nema pravo glasa u Skupštini kada se odlučuje o usvajanju odluke o daljem postupanju, koja se odnosi na njega.

9.12. Podnosilac pritužbe i član SAD-a na kojeg se pritužba odnosi pismeno će biti obavešteni o konačnoj odluci, najkasnije tri sedmice od dana donošenja odluke na Skupštini.

9.13. Ukoliko član SAD-a odbije da se pismeno saglasi sa prihvatanjem izrečenih mera i da postupi u skladu sa preporukama Etičkog odbora, koje su usvojene na Skupštini, automatski prestaje njegovo članstvo u SAD-u, tj. biva isključen. Etički odbor u tom slučaju može da izda javno saopštenje (obično na vebsajtu Udruženja) o tome da je dati član zbog kršenja etičkog kodeksa isključen iz SAD-a.

 

10. Završne odredbe

10.1. U izradi ovog Kodeksa korišćeni su materijali i iskustva postojećih grupa pod okriljem  IAAP-a, kao i Etički kodeks SDPS.

10.2. Ovaj Etički kodeks je prezentovan i usvojen na Skupštini SAD-a, održanoj 1. 3. 2019. godine u Beogradu.

10.3. Etički kodeks je u budućnosti podložan dopunama, u skladu sa novim saznanjima u oblasti etike.

10.4. Izmene Etičkog kodeksa usvajaju se na Skupštini SAD-a. Odluka o izmeni se donosi usaglašavanjem stavova svih članova (konsenzusom). U slučaju da usaglašenost ne može da se ostvari na Skupštini SAD-a, organizuje se novi sastanak u roku od mesec dana. Od članova se očekuje da u ovom periodu razmatraju sve argumente koji su uneti u Zapisnik. U slučaju da na drugom sastanku nema usaglašenosti, odluka se donosi dvotrećinskom većinom. U Zapisnik se unose i argumenti članova koji nisu saglasni sa donetom odlukom.